السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)

306

البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)

12 - ابو اسحاق از بعضى اصحاب خود نقل مىكند : عمر بن خطاب كه خواست قرآن را جمع‌آورى كند ، از مردم پرسيد : آشناترين افراد به ضبط لغات عرب كيست ؟ گفتند : سعيد بن عاص . آنگاه پرسيد : خوش‌نويس‌ترين مردم كيست ؟ گفتند : زيد بن ثابت . عمر گفت : بايد سعيد املا كند و زيد بنويسد و طبق دستور وى چهار مصحف نوشتند ، عمر يكى از آن چهار مصحف را به كوفه و يكى را به بصره و يكى را به شام و مصحف ديگر را به حجاز فرستاد . 13 - عبد اللّه بن فضاله نقل مىكند ، چون عمر تصميم گرفت ، مصحف اصلى نوشته شود ، براى اين كار عده‌اى از يارانش را مأمور ساخت و به آنان دستور داد كه اگر در موردى اختلاف نظر پيدا كردند ، با لغت قبيله « مضر » بنويسند زيرا قرآن به مردى نازل شد كه از قبيلهء « مضر » بوده است . 14 - ابو قلابه نقل مىكند ( 1 ) - كه عثمان در دوران خلافتش به چند نفر از قاريان دستور داد كه افرادى براى مردم قرائت را تعليم كنند و معلمين مشغول تعليم قرائت شدند در اين ميان جوانان و كودكان نيز قرائت را فرا مىگرفتند ولى در قرائت اختلاف مىكردند ، تا جايى كه اختلاف آنان به گوش معلمين رسيد و بعضى از اين معلمين نيز قرائت بعضى ديگر را كفر و زندقه ، معرفى مىكردند و اين اختلاف تدريجا شديدتر مىشد تا به گوش عثمان رسيد . وى در ضمن خطبه‌اى به مردم چنين گفت : شما كه در نزد من و در مركز كشور اسلامى هستيد ، در قرائت اختلاف كرده و كلمات آن را غلط تلفظ مىكنيد ، كسانى كه از من و مركز دورند و در نقاط و شهرهاى دوردست زندگى مىكنند ، اختلاف در قرائت و تلفظ غلط در ميان آنان طبيعتا بيشتر است ، پس بر شما ياران پيامبر لازم است قرآنى بنويسيد كه مدرك و مرجع قرآن‌هاى ديگر باشد و مردم با مراجعه به آن قرآن اختلافاتشان را بر طرف سازند . ابو قلابه از مالك بن انس « 1 » نقل مىكند كه او مىگفت : من از كسانى بودم كه آيات قرآن را به نويسندگان قرآن املا مىنمودم . گاهى در يك آيه اختلاف پيدا مىشد ، آنگاه نام كسى را كه آن آيه را از رسول خدا ( ص ) گرفته بود ، ياد مىنمودند و گاهى آن شخص نيز غايب و يا در بيرون شهر بود ، آيات قبلى و بعدى را مىنوشتند و جاى همان آيهء مورد اختلاف را خالى مىگذاشتند تا آن شخص بيايد و يا كسى را مىفرستادند كه او را بياورد و آيه مورد اختلاف را با نظر وى تطبيق كرده و مىنوشتند . بدين صورت نوشتن مصحف به پايان رسيد . عثمان به مردم شهرها نوشت كه : من چنين و چنان كردم و قرآنى نوشتم و غير از آن هر چه در نزد من بوده است ، از بين بردم و در نزد شما نيز هر چه از آيات قرآن هست ، از بين ببريد .

--> ( 1 ) ابو بكر بن ابى داود مىگويد : ابن مالك بن انس معروف و يكى از پيشوايان چهارگانه اهل سنت است .